12-02-2018
Aypara və ulduzun tarixi

Tarixi baxımdan Ay və Günəşi simvolizə edən aypara və ulduzun tarixi qədim köklərə malikdir. Mənbələrin əksəriyyəti göstərir ki, qədim astronomiya rəmzləri olan ay və günəş xalqların göy allahlarına sitayişi zamanı istifadə olunurdu. Aypara demək olar ki bütün ay allahlarının atributu sayılırdı. O, Şumerdə, Misirdə,  Hindistanda, Yunanıstanda, Bizansda yayılmışdır. Aypara və ulduz bəşəriyyətin ən qədim rəmzlərindən biri kimi qəbul edilir. Heraldikada ulduzlar onların bucaqlarının sayına və rənginə görə fərqlənir.         Onu da qeyd etmək lazımdır ki, aypara və ulduzun bir yerdə olan ən qədim təsvirlərinə Şumer dövlətinə aid abidələrdə rast gəlinir və bu da onun əski inanc və mifoloji təsəvvürlərinin inikası kimi qəbul edilir. Şumerli astronomlar Günəş sisteminin quruluşu haqqında yaxşı məlumatlı idilər. Səmanın ulduz bürclərinə şumer adları verilmiş, sonradan isə het, yunan və ərəb dillərinə tərcümə olunmuşdu. Şumer kahinlərindən bir çox astronomik cədvəllər qalıb. Kahinlər planetlər, ay və günəşin bir çox hərəkət qanunlarını kəşf etmişdilər. Çar Melişipakın dövrünə aid olan (e.ə. XII əsr) sərhəd daşının üzərində şumer-akkad tanrılarının rəmzləri həkk edilmişdi. Burada daşın baş hissəsində həkk olunmuş aypara-ulduz rəmzi daha da çox diqqəti cəlb edir.

31-01-2018
Hakimiyyət rəmzi olan bayraqlar – ştandartlar

Veksillologiyada (bayraqları öyrənən elm) bayrağın xüsusi növlərindən biri olan, vəzifəli şəxslərin bayrağı sayılan ştandartlar əhəmiyyətinə görə seçilir. Ştandart (qədim fransız dilində estandart) sözü ilk dəfə yazılı mənbələrdə təxminən 1230-cu illərə təsadüf edir. Orta əsrlərdə Avropada ordunun bölmə və hissələrinin fərqləndirici bayraqlarına da ştandart deyilirdi. İlk vaxtlar ştandartlarda adətən təsviri şüarlar var idi. Daha sonralar isə bayraqlara müqəddəs sayılan şəxslərin təsvirləri də əlavə edildi. Bundan əlavə, ştandart həm də hakimiyyətin, dövlət rəhbərlərinin atributu sayılırdı. Ştandartlar orta əsrlərdə müxtəlif heraldik təsvirlər ilə bəzədilirdi. Belə ki, hökmdarların ştandartlarında gerb tam olaraq təsvir edilmirdi. Gerbin müəyyən motivləri burada öz əksini tapırdı. Ştandartların asılması və qaldırılması ənənəsi orta əsrlərdə hökmdarların hakimiyyətini və qüdrətini vurğulamağa xidmət edirdi. Qədim dövlətçilik tarixinə malik Azərbaycanda orta əsrlərdə mövcud olmuş dövlətlərin hökmdarlarının da şəxsi bayraqları-ştandartları var idi. Bunların sırasında Ağqoyunlu hökmdarı Uzun Həsənin, Səfəvi hökmdarı Şah İsmayıl Xətainin, Gəncə xanı Cavad xanın və digərlərinin ştandartlarını nümunə kimi göstrəmək olar. Hazırda bir sıra dövlətlərin başçılarının qanunla müəyyən edilmiş qaydada ştandartları vardır.

23-01-2018
Konstitusiyanın tarixi

Konstitusiya hər bir müstəqil dövlətin ali qanunudur. Bu ali qanun xalqın hüquq və azadlıqlarını təmin edir. Konstitusiya latın dilindəki «constitucio» sözündəndir. Bu sözün mənası «quruluş», «təsisat», «qurmaq», «təsis etmək» deməkdir. Bu ifadənin tarixi kökü qədim zamanlarla bağlıdır. Hələ antik dövrün mütəfəkkirləri “konstitusiya” terminindən istifadə edirdilər. Roma imperatorlarının verdikləri qərar və sərəncamları məhz konstitusiya adlanırdı.         Orta əsrlər və Yeni dövr antik dünyadan çox şey mənsimsəyib. İlk konstitusiyaların yaranma tarixinə nəzər saldıqda qədim Roma və Yunan qanunvericiliyini  yada salmaq lazımdır. Bu qanunvericilik aktları vətəndaşlarla dövlət arasında münasibətləri tənzimləyirdi. Müasir konstitusiyaların ilkin forması “qanunlar toplusu” adlanmışdır.Tarixə məlum olan ilk qanunlar toplusu isə qədim şumer xalqı tərəfindən dörd min il bundan əvvəl yaradılmışdır.  Şəhər əhalisinin hüquqlarını tənzimləyən bu sənəd e.ə. 2300-cü ildə şumer hökmdarı tərəfindən hazırlanmışdı. Lakin bizim dövrümüzə gəlib çatan ilk qədim konstitusiya Ur şəhərinə məxsusdur. Bu konstitusiya e.ə. 2050-ci ilə aiddir.  Eyni zamanda tarixdə “Hammurapi qanunları” (e.ə 1755-1752-ci illər) kimi qalmış, Babil hökmdarı Hammurapinin qanunlar toplusu ilk müasir konstitusiyaların nümunələrindən hesab olunur. Bu qanunlar toplusu 282 maddədən ibarət olmuşdur. Hammurapi qanunları özünəməxsusluğu və sərtliyi ilə se­­çilir. Hammurapi qanunları bu gün bütövlükdə hüquqi cə­hət­­­dən əhəmiyyətli olmasa da, ibrətamiz mövqeyini qo­ru­yub saxlayır. Etimoloji baxımdan konstitusiya terminindən ilk dəfə Qədim Romada imperator hakimiyyətinin ayrı-ayrı qərar və fərmanlarının adlandırılması üçün istifadə olunmuşdur. Orta əsrlərdə Avropada feodal-zadəgan imtiyazlarını nəzərdə tutan qərar və fərmanlar da sözün hərfi mənasına uyğun olaraq bu cür adlandırılmışdır. Dünyada ilk yazılmamış (şifahi) konstitusiya Böyük Britaniyaya aiddir. Bu konstitusiya 1215-ci ildə  İngiltərədə qəbul olunub və “Azadlıqların Böyük Toplusu” (“Magna Carta”) adlanıb. Dünyada ilk yazılı – müasir anlamda konstitusiyanın qəbulu 1787-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının (ABŞ) Konstitusiyasının qəbulu ilə hesablanır. Ondan əvvəlki dövrdə də konstitusiyalar mövcud olsa da,  onlar müasir anlamda konstitusiya anlayışının ifadə etmirdi. ABŞ-ın konstitusiyasının maddələrində xeyli sayda dəyişiklik aparılsa da, hələ də qüvvədədir. Avropada isə ilk yazılı konstitusiyalar 1791-ci il Polşa və Fransa Konstitusiyaları hesab olunur.  Azərbaycanda isə  Konstitusiyanın tarixi Xalq Cümhuriyyəti dövrünə təsadüf etmişdir. Bele ki, Azərbaycan Cümhuriyyətinin ilk hüquqi sənədi Konstitusiya aktı statusuna malik olan İstiqlal Bəyannaməsi idi. Bu hüquqi və siyasi sənəddə müstəqil Azərbaycan dövlətinin xalq cümhuriyyəti formasında yarandığı bəyan olunmuşdur. Sənəddə dövlətin əsas fəaliyyət prinsipləri öz əksini tapmışdı. Bəyannamədə hakimiyyətin xalqa mənsub olması, vətəndaşların hüquqlarının təmin edilməsi, hər bir şəxs üçün şərait yaradılması nəzərdə tutulmuşdu. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olduğu müddətdə də respublikanın müxtəlif vaxtlarda konstitusiyaları qəbul edilmişdir. Bu 1921,1927,1937 və 1978-ci illərə təsadüf etmişdir. 18 oktyabr 1991-ci il tarixində «Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı»nın qəbul edildi. Bu akt yeni Konstitusiyanın hazırlanması üçün başlanğıc sayılır. Yeni konstitusiyanın qəbul edilməsinin ilk təşəbbüskarı və müəllifi məhz ümummilli liderimiz Heydər Əliyev olmuşdur.  Suveren və müstəqil Azərbaycan Respublikasının ilk Konstitusiyasının layihəsini hazırlamaq üçün ulu öndər Heydər Əliyevin sədrliyi ilə 33 nəfərdən ibarət Konstitusiya Komissiyası yaradılmışdı. Əgər sovet Azərbaycanının Konstitusiyaları ancaq o dövrün qanunverici orqanları tərəfindən qəbul edilirdisə, müstəqil Azərbaycanın ilk milli Konstitusiyası isə ümumxalq səsverməsi yolu ilə qəbul olunmuşdur. 1995-ci il noyabrın 12-də Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının ümumxalq səsverməsi yolu ilə qəbul edilməsi Azərbaycanın dövlətçilik tarixində xüsusi yer tutan mühüm tarixi hadisədir. Müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyasının qəbul olunduğu gün – 12 noyabr Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası Günü kimi qeyd olunur. Əsas Qanun sayılan Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası giriş, 5 bölmə, 12 fəsil, 158 maddə və keçid müddəalarından ibarətdir. 2002-ci il 24 avqust, 2009-cu il 18 mart və 2016-cı il 26 sentyabr tarixli referendumlarda Konstitusiyanın müəyyən maddələrinə əlavə və dəyişikliklər edilmişdir.

17-01-2018
Heydər Əliyev və Azərbaycan bayrağı

Milli dövlətçiliyimizin memarı Heydər Əliyevin həyatı, siyasi və idarəçilik fəaliyyəti tariximizdə müstəsna yer tutur. Ümummilli lider Heydər Əliyev hər zaman müstəqil Azərbaycan dövlətinə xidmət etmişdir. Heydər Əliyevin Azərbaycan dövləti və xalqı qarşısında ən böyük xidmətlərindən biri dövlət rəmzlərinin bərpası istiqamətində gördüyü işlərdir.        Azərbaycanın müstəqilliyini təcəssüm etdirən Dövlət bayrağının qəbulu Ulu öndərin adı ilə bağlıdır.        Belə ki, 1990-cı il noyabrın 17-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin sessiyasına rəhbərlik edən Ulu öndərin təşəbbüsü ilə üçrəngli dövlət bayrağının bərpa edilməsi, onun Naxçıvan Muxtar Respublikasının dövlət bayrağı kimi qəbul edilməsi haqqında qərar qəbul edilmişdi. Onun tarixi xidməti sayəsində 1991-ci il fevral ayının 5-də isə üçrəngli bayraq bütün Azərbaycanın Dövlət bayrağı kimi qəbul edildi.       Üçrəngli bayrağın Azərbaycan Respublikasının dövlət rəmzi kimi qəbul edilməsi müstəqillik dövrü tariximizin ən şanlı hadisələrindən biridir. Bu əlamətdar hadisə müstəqilliyə gedən yolumuzun başlanğıcı hesab edilir.       Ulu öndər dövlət rəmzlərini, xüsusən, Dövlət bayrağını həmişə diqqət mərkəzində saxlamışdır. O, Azərbaycan Respublikasının dövlət rəmzlərinə hörməti Vətənə, xalqa, dövlətə olan məhəbbət və hörmətə bərabər tuturdu.       Dövlət rəmzlərinə göstərilən  qayğı qanunvericilik səviyyəsində də öz əksini tapmışdır. 1995-ci il 12 noyabrda Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə qəbul edilmiş  Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 23 və 75-ci maddələrində Azərbaycan Respublikasının Dövlət bayrağı, Dövlət gerbi və Dövlət himninə xüsusi yer ayrılmışdır. Konstitusiyada hər bir vətəndaşın Azərbaycan Respublikasının dövlət rəmzlərinə — bayrağına, gerbinə və himninə hörmətlə yanaşmasının vacibliyi vurğulanır.        Heydər Əliyev tərəfindən sonralar da dövlət rəmzlərinin təbliği istiqamətində işlər davam etdirilmişdir. 1998-ci il 13 mart tarixində Ulu öndər tərəfindən imzalanan “Azərbaycan Respublikasının dövlət atributlarının təbliği işinin gücləndirilməsi haqqında” Sərəncam dövlət rəmzlərimizin, xüsusilə,  bayrağımızın təbliği baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu sərəncamın əsasında dövlət rəmzlərinin mahiyyətinin və əhəmiyyətinin gənclər arasında təbliği genişlənmiş, gənc nəsildə azərbaycançılıq, dövlətçilik, müstəqillik  hissləri güclənmişdir.          Heydər Əliyev xalq qarşısında çıxışları zamanı müstəqillik rəmzimizdən qürurla danışırdı. “Azərbaycanın bayrağı sadəcə bayraq deyil. O bizim dövlətçiliyimizin, müstəqilliyimizin rəmzidir… Ona görə də gərək hər bir Azərbaycan vətəndaşı, xüsusən gənc nəsil bunu dərk etsin, qiymətləndirsin. Onda bayrağa olan məhəbbət eyni zamanda Vətənə, xalqa dövlətə olan məhəbbətə bərabər olsun”.        Bu gün də dövlət rəmzlərimizə olan ali münasibət Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən davam etdirilir. Əsası Ulu öndər tərəfindən qoyulmuş müstəqil Azərbaycanın inkişafı indi ölkə başçısının sayəsində özünün yeni mərhələsinə daxil olub.  

16-01-2018
Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Dənizkənarı Bulvar İdarəsi Dövlət Bayrağının təbliğini davam etdirir

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Dənizkənarı Bulvar İdarəsi Dövlət Bayrağının təbliğini davam etdirir.Belə ki,İdarənin Dövlət Bayrağı Muzeyi bu dəfə 15 noyabr  2017-ci il tarixində  müvafiq olaraq  Bakı şəhəri Nəsimi rayonu 16 nömrəli texniki humanitar liseydə orta məktəbdə Dövlət Bayrağının təbliği mövzusunda növbəti dəyirmi masa və mühazirə təşkil etmişdir. Muzeyin İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri Natəvan Əsədova mühazirələrlə çıxış etmişdir. Mühazirənin keçirilməsində məqsəd məktəbliləri milli-mənəvi dəyərlərə, dövlət atributlarına hörmət və Vətənə məhəbbət ruhunda tərbiyə etmək, onlarda vətənpərvərlik hissini yüksəltməkdən ibarətdir. Mühazirədə şagirdlərə Azərbaycan bayrağının  günümüzə qədər  keçdiyi tarixi yol, Azərbaycanın dövlət atributları haqqında  məlumat verilib, müvafiq tarixi günlərin əhəmiyyəti vurğulanıb. Eləcə də, şagirdlər bayrağımıza həsr olunmuş şeirlər səsləndirib, Azərbaycanın dövlət atributları ilə bağlı fikirlərini bölüşüblər.